ตอนแรกที่เห็นคลิป ก็รู้สึกว่าเป็นเรื่องเล็ก
แค่เปิดคัพราเม็งก่อนจ่ายเงิน แล้วก็เติมน้ำร้อนทั้งที่ยังไม่ได้ซื้อ
ถ้าจะถามว่าผิดไหม ก็คงผิด
ผิดตามวิธีที่เขาทำกัน
ผิดตามขั้นตอนของร้าน
แค่นั้นเอง
แต่พอเรื่องแบบนี้ถูกโยนขึ้นโซเชียล มันก็เลิกเป็นเรื่องเล็กทันที
จากการตำหนิพฤติกรรม กลายเป็นการเหมารวมคน
จากความผิดเฉพาะหน้า กลายเป็นคำด่าต่อทั้งชาติ
เหมือนหลายคนไม่ได้โกรธคัพราเม็งหรอก
แค่รอเหตุผลบางอย่าง เพื่อจะได้ระบายสิ่งที่ค้างอยู่ในใจออกมา
พอมองไปเรื่อย ๆ เลยรู้สึกว่า เรื่องนี้อาจไม่ได้กำลังบอกว่าใครดีหรือเลวกว่ากัน
แต่มันกำลังสะท้อนอย่างหนึ่งมากกว่า
คือความไม่ยืดหยุ่นต่อสิ่งที่ไม่คุ้นเคย
ญี่ปุ่นเป็นสังคมที่ให้ความสำคัญกับแบบแผนมาก
อะไรหลายอย่างมีวิธีที่ถูกต้อง มีขั้นตอน มีลำดับ มีคู่มือรองรับอยู่เสมอ
ในแง่หนึ่งมันก็ดี เพราะทำให้ระบบเดินได้ เรียบร้อย คาดเดาได้ และผิดพลาดน้อยลง
คนไม่ต้องเดาเยอะ แค่ทำตามสิ่งที่วางไว้ ทุกอย่างก็ไปต่อได้
แต่ข้อดีแบบนี้ พอนานเข้า มันก็มีเงาของมันเหมือนกัน
เมื่อคนชินกับการมีวิธีที่ถูกต้องรองรับอยู่ตลอด
พอเจออะไรที่อยู่นอกแบบที่คุ้น
อยู่นอกขั้นตอน
อยู่นอกภาพที่ตัวเองเข้าใจ
ปฏิกิริยาแรกจึงไม่ใช่ความเข้าใจเสมอไป
แต่เป็นความตึง และการรีบตัดสินว่ามันผิด
ปัญหาไม่ใช่ว่าคนญี่ปุ่นไม่มีสมอง หรือคิดเองไม่เป็นทั้งหมด แบบนั้นคงพูดเกินจริงไป
แต่ธรรมชาติของระบบที่ทุกอย่างมี manual มี flow มีลำดับให้ทำตาม
มันทำให้คนจำนวนหนึ่งไม่จำเป็นต้องใช้ judgment ของตัวเองบ่อยนัก
พอไม่ต้องใช้บ่อย วันหนึ่งเมื่อเจอสถานการณ์ที่ไม่มีคำตอบสำเร็จรูปอยู่ตรงหน้า
ก็อาจรับมือไม่ค่อยได้
แยกไม่ออกว่าอีกฝ่ายตั้งใจทำผิด หรือแค่ไม่รู้
แยกไม่ออกว่าควรเตือน ควรอธิบาย หรือควรเข้าใจก่อน
สุดท้ายก็เลยใช้ rule แทน sense
ใช้ขั้นตอนแทนการอ่านคน
ใช้ความถูกต้องตามแบบ แทนความเข้าใจตามสถานการณ์
ตรงนี้แหละที่ทำให้เวลาคนญี่ปุ่นมาทำงานในไทย มักมีเรื่องไม่เข้าใจกันง่าย
เพราะไทยเป็นอีกระบบหนึ่ง
บ้านเราไม่ได้เป๊ะขนาดนั้น
หลายเรื่องต้องดูหน้างาน
ดูจังหวะ
ดูคน
ดูสถานการณ์
บางทีก็ต้องใช้สามัญสำนึก ใช้ความเกรงใจ ใช้การประคองให้มันไปต่อได้ก่อน
ข้อเสียก็มีแน่
มันมั่วได้
มันไม่ชัดได้
มันทำให้มาตรฐานแกว่งได้
แต่ในอีกด้านหนึ่ง คนไทยจำนวนมากก็เลยคุ้นกับความไม่เป๊ะ
คุ้นกับการแก้สถานการณ์เฉพาะหน้า
คุ้นกับการเผื่อใจว่าอีกฝ่ายอาจไม่รู้
คุ้นกับการปรับ มากกว่าการตัดสินทันที
เพราะฉะนั้น เวลาคนไทยมองญี่ปุ่น ก็จะรู้สึกว่าอีกฝ่ายแข็งเกินไป
ทำไมต้องยึดขั้นตอนขนาดนั้น
ทำไมเรื่องแค่นี้ไม่ดูตามสถานการณ์เอาเอง
ส่วนเวลาญี่ปุ่นมองไทย ก็มักจะรู้สึกว่าไม่มีระบบ
ไม่ชัด
ไม่ตรง
ทำไมแต่ละคนทำไม่เหมือนกัน
จริง ๆ แล้วมันไม่ใช่เรื่องว่าใครเหนือกว่าใคร
แต่มันคือคนละวิธีอยู่กับโลก
ฝ่ายหนึ่งพยายามลดความไม่แน่นอนด้วยระบบ
อีกฝ่ายอยู่กับความไม่แน่นอนด้วยการปรับตัว
พอเอาสองแบบนี้มาเจอกัน มันก็ชนกันง่ายอยู่แล้ว
ถ้ามองกลับมาที่ดราม่าคัพราเม็ง เรื่องนี้เลยไม่น่าคิดแค่ตรงที่ใครทำผิด
แต่น่าคิดตรงที่พอเจอคนทำอะไรนอกแบบที่ตัวเองคุ้น
คนบางส่วนพร้อมจะมองเขาเป็นปัญหาทันที
ไม่ใช่แค่คนที่ทำผิดขั้นตอน
แต่เป็นคนนอก เป็นตัวรบกวน เป็นพวกที่ควรถูกแขวน
นั่นต่างหากที่น่ากลัวกว่าเรื่องบะหมี่
เพราะโลกจริงไม่ได้มีคู่มือเล่มเดียว
คนไม่ได้โตมาด้วยกติกาชุดเดียว
และมนุษย์ก็ไม่ได้เข้าใจสิ่งเดียวกันพร้อมกันหมด
ถ้าสังคมหนึ่งมีระเบียบมาก แต่ไม่เหลือพื้นที่ให้ความไม่คุ้นเคยเลย
ระเบียบนั้นก็อาจค่อย ๆ กลายเป็นความแข็ง
จากความเป๊ะ กลายเป็นความแคบ
จากความเรียบร้อย กลายเป็นการผลักคนที่ไม่เหมือนตัวเองออกไป
สุดท้ายแล้ว เรื่องนี้คงไม่ได้พิสูจน์ว่าใครไม่ดี
และก็คงสรุปไม่ได้ว่าคนญี่ปุ่นทั้งประเทศเป็นแบบเดียวกันหมด
แต่มันก็บอกได้พอสมควรว่า
คนญี่ปุ่นบางส่วนถูกฝึกให้อยู่กับความถูกต้องตามแบบมาก
มากจนความอดทนต่อสิ่งที่ไม่อยู่ในความคุ้นเคยของตัวเองเหลือน้อย
แล้วเมื่อโลกจริงไม่ได้เดินตาม manual เสมอไป
ข้อดีอย่างความเป๊ะ
ก็อาจกลายเป็นความตึง ความแข็ง และความไม่เข้าใจกันได้ง่ายกว่าที่คิด
